Praca Czechowice-Dziedzice Praca Czechowice-Dziedzice

czecho.pl - medium nr 1 w Czechowicach-Dziedzicach

REKLAMA - BILLBOARD WIADOMOSCI

Najnowsze

  • 30 maja 2020
  • wyświetleń: 1374

Czym jest "szneferweung", czyli o kolejowej gwarze

17 grudnia 1855 roku, w Dziedzicach otwarto stację kolejową, należącą do Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda. Pociąg z Wiednia przez Bohumin i Zebrzydowice, przybył na dworzec we wczesnych godzinach porannych. Nie było orkiestry ani zgromadzonych tłumów, gdyż bardzo mroźny był ów poranek.

lokomotywa, historia, kolej, dziedzice, dworzec,
Lokomotywa, która przyprowadziła pociąg z prochami Henryka Sienkiewicza, Dziedzice, 1925 rok · fot. Towarzystwo Przyjaciół Czechowic-Dziedzic


Delegacja władz spółki kolejowej, należącej do Rotschilda, która budował odcinek Bohumin-Dziedzice, przedstawiciele wiedeńskiego dworu cesarskiego, lokalni urzędnicy oraz brać kolejarska pokręcili się po peronie dworca w Dziedzicach i po niecalej godzinie, wyruszyli w drogę powrotną do Wiednia lub rozeszli się do domów.

Tak zaczęła się historia jednego z największych węzłów kolejowych na ziemiach polskich - stacji Dziedzice.

Czechowice i Dziedzice rozwinęły się dzięki kolei, ale też i dzięki niej zaczęły się uprzemysławiać. Mimo, że dziś nasz dworzec kolejowy wygląda paskudnie, domy kolejowe nie należą do najatrakcyjniejszych obiektów do zamieszkania, a lokomotywownia też już najlepsze lata ma za sobą, to w mieście przetrwał kult i szacunek do kolei i kolejarzy.

W 1867 roku rząd austriacki wprowadził w Galicji i na Śląsku Austriackim (także w Dziedzicach, Czechowicach, Bronowie, Ligocie, Zabrzegu i na Żebraczy), język polski jako urzędowy, po za koleją, pocztą i urzędami górniczymi. Urzędnicy powyższych instytucji musieli egzaminy zawodowe składać w języku niemieckim.

Na przestrzeni tych prawie 160 lat, wytworzył się specyficzny slang kolejarzy i maszynistów, będący mieszaniną: polskiego, niemieckiego, czeskiego, gwary śląskiej i gwary Śląska Cieszyńskiego.

Pozwolę sobie przedstawić słowniczek zwrotów kolejowych (wybór własny), które były używane przez dziedzickich i czechowickich kolejarzy na przełomie XIX i XX wieku (niektóre jeszcze dziś, można usłyszeć):

  • Abcwajgung - odgałęzienie
  • Bajlada - korytko
  • Bajtel - ogniwo
  • Baki - szczęki imadła
  • Balansier - wahacz
  • Cangi - kleszcze
  • Cążki - obcążki
  • Cugekspedjent - dyżurny ruchu
  • Cugfirer - kierownik pociągu
  • Cuglokomotywa - lokomotywa pociągowa
  • Depo - skład
  • Dinstbuch - książka służbowa
  • Ekstrazug - pociąg nadzyczajny
  • Entglajzowanie - wykolejenie
  • Fajerant - po robocie
  • Fajerbiksa - palenisko
  • Gazkolba - lutownica
  • Giebrechen - uszkodzenie
  • Gielajz - tor kolejowy
  • Hajc - ogrzewalnia
  • Hajchaus - ogrzewalnia
  • Iberzecung - przejazd kolejowy
  • Kantmaszyna - strugarka, frezarka
  • Knaga - klamka
  • Ladegiewicht - pojemność, ładowność
  • Majsel - dłuto
  • Militercug - pociąg wojskowy
  • Nachtdinst - służba nocna
  • Nebenglajs - boczny tor
  • Odfalcować - odwinąć
  • Odryglować zwrotnicę - otworzyć zwrotnicę
  • Pakhaus - magazyn
  • Rauchfang - komin
  • Rolwagen - wagon
  • Rysor - resor
  • Sibować - przetaczać
  • Tresyna - drezyna
  • Trzewik torowy - wykolejnica
  • Unterfartować - jechać powyżej dozwolonej prędkości
  • Urenrichten - nakrecanie zegarów, regulowanie zegarów
  • Wagzał - dworzec kolejowy
  • Wajchensztetler - zwrotnicowy
  • Zablindować światło - zasłonić światło
  • Zadychtować - uszczelnić.


Można by tak dalej i dalej ... Jeśli Państwu spodobała "gwara kolejarska" to bez problemu znajdziecie, w starych kolejowych podręcznikach lub słownikach oraz w nieodzownym internecie. Szkoda, że coraz bardziej jest zapominana. Myślę, że warto poszperać i przypomnieć sobie jak to drzewiej "godano".

Świat parowych maszyn odszedł już do muzeów lub na złom, teraz ginie język, którym posługiwali się kolejarze, konduktorzy, maszyniści, dróżnicy, stokażowi, etc., nie dajmy mu zaginąć.

Jacek Cwetler / czecho.pl

REKLAMA - BANER POD ARTYKUŁEM

Komentarze

Zgodnie z Rozporządzeniem Ogólnym o Ochronie Danych Osobowych (RODO) na portalu czecho.pl zaktualizowana została Polityka Prywatności. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem.