Wiadomości

  • 19 lutego 2023
  • 27 marca 2023
  • wyświetleń: 2918

Wykład w Piwnicy Muz: Teodor Talowski i jego budowle

Za nami:

Bohaterami marcowego wykładu Jacka Cwetlera w Piwnicy Muz będą budowle zaprojektowane przez krakowskiego architekta Teodora Talowskiego, jednego z najwybitniejszych architektów Europy przełomu XIX i XX wieku.

Wykład w Piwnicy Muz: Teodor Talowski i jego budowle
Wykład w Piwnicy Muz: Teodor Talowski i jego budowle · fot. MDK Czechowice-Dziedzice


Teodor Talowski był architektem, którego charakteryzowała indywidualność i niecodzienność. Jego projektów nie da się jednoznacznie zaklasyfikować - tworzył dzieła łączące wątki secesyjne (architektura asymetryczna, ornamentyka fantastyczna), historyczne (formy późnogotyckie, renesansowe i manierystyczne stosowane swobodnie) i modernistyczne. Powszechnie zaliczany jest do nurtu eklektycznego, a zdaniem Zbigniewa Beierfsdorfa wpisuje się w nurt nazwany przez C.V. Meeksa picturesque eclecticism.

Badacze podkreślają także widoczną w jego budynkach "estetykę malowniczości" oraz ekspresjonizm i symbolizm, uzyskane przy pomocy różnych środków. Nie zerwał z formami historycznymi, ale obdarzony wielką fantazją malowniczo zestawiał asymetryczne bryły, urągając wszelkiej harmonii, akcentował różnice faktur i dążył do wydobycia maksimum ekspresji z wyolbrzymionego detalu i ornamentu. Dzięki talentowi i wielkiej fantazji stworzył własny oryginalny język form z pogranicza obumierającego historyzmu oraz rodzącej się secesji i modernizmu.

Jego budowle charakteryzuje swoboda w tworzeniu układów przestrzennych, nieregularne rzuty i skomplikowane układy wnętrz. Fasady są często asymetryczne, zdobione sentencjami, napisami i wyolbrzymionymi detalami. Jego budynki sprawiają wrażenie budowli o długiej i bogatej historii, niby ze starych, dobrych czasów, ale bliżej niesprecyzowanych. Chętnie operował efektami światłocieniowymi poprzez stosowanie wykuszy i ryzalitów, cofania części budynków itp. oraz wykorzystywał nieregularne cegły połączone z ciosami kamiennymi i tynkiem, tworzące kontrasty fakturowe i kolorystyczne.

Dbał o materiały - wszystkie detale były odkuwane z kamienia, podczas gdy normalnie stosowano seryjne odlewy i stosował specjalną nieregularną cegłę (ciemną, z ceramicznymi guzami i zendrówkami), produkowaną we własnej cegielni, według własnej receptury, którą zabrał do grobu. W efekcie fasady jego budowli (zwłaszcza kamienic) są bardzo charakterystyczne.

Jego działalność architektoniczna przypada na ostatnie 15 lat XIX wieku i pierwsze lata XX wieku, a rozpoczął ją od projektu kościoła w Dobrzechowie. Duży dorobek Talowskiego obejmuje projekty różnego typu - kościoły (ponad 70), kamienice (w Krakowie 16), kaplice, grobowce, pałace, dwory i wille, szpitale i inne, głównie na terenie Galicji. Światowej kariery nie zrobił, był dostrzegany także poza Galicją, m.in. po pokazaniu swoich projektów na wystawie architektury w Turynie.

Za swoje projekty otrzymał medal na wystawie lwowskiej w 1884.Jak zostało już wspomniane, pierwszym jego dziełem był kościół w Dobrzechowiez lat 1888-1892. W wyniku jego budowy oraz budowy innych kościołów Talowski podjął studia nad architekturą sakralną, których podsumowaniem były Projekta kościołów Teodora Talowskiego o charakterze wzornika (opublikowane w 1897 w Krakowie).

Jednak projekty kościołów ustępują pod względem oryginalności kamienicom. Talowski wziął udział w konkursie na budowę kościoła pw św. Elżbiety we Lwowie, podczas którego dwie z trzech wersji jego projektów otrzymały pierwszą nagrodę. Jedną wersję zrealizowano w latach 1903-1911 we Lwowie, a drugą w Tarnopolu pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Teodor Marian Talowski jest uważany za jednego z najważniejszych polskich architektów przełomu XIX i XX wieku. Jego twórczość o charakterze eklektycznym wykazuje związki z secesją i historyzmem. Jest autorem licznych kościołów, kaplic, kamienic i budynków użyteczności publicznej.

Urodzony w Zassowie, uczęszczał do gimnazjum w Krakowie. Rozpoczął studia architektoniczne w Wiedniu pod kierunkiem Karola Königa, a po dwóch latach (w 1877) przeniósł się do Lwowa, gdzie u Juliana Zachariewicza uzyskał dyplom architekta. W 1881 powrócił do Krakowa, gdzie został asystentem na Wydziale Budownictwa w Wyższej Szkole Techniczno-Przemysłowej w Krakowie, a 4 lata później - profesorem. W 1901 objął katedrę rysunku Politechniki Lwowskiej, a później katedrę kompozycji architektury średniowiecznej. W 1906 roku pracę przerwała długa choroba, prowadząca do śmierci w 1910 roku. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym Talowskich i Paszkowskich w kwaterze "W", rząd wschodni.

Poniżej lista obiektów, budowli i projektów Teodora Talowskiego - najprawdopodobniej nie jest ona pełna:

Kościoły:

  • Bóbrka
  • Kaczyka, (ob. Cacica - Rumunia), 1904
  • Chorzelów, 1908
  • Dobrzechów, 1887-94
  • Kamień
  • Kamionka Strumiłłowa, 1901
  • Krościenko Wyżne, 1908
  • Laszki, 1905
  • Libiąż
  • Lwow, kościół św.Elżbiety, 1904-11
  • Nagoszyn
  • Nowy Sącz, kościół św. Elżbiety
  • Nowy Sącz, kościół św. Kazimierza
  • Nowy Targ,
  • Otynia, 1902-1905 (województwo stanisławowskie)
  • Podhajczyki Justynowe, 1905-1910/11
  • Podwołczyska, 1907-1909 (województwo tarnopolskie); wysadzony w powietrze przez komunistyczne władze w 1965
  • Przyszowa
  • Radziwiłłów
  • Skałat, 1901
  • Sucha Beskidzka, 1895-1907
  • Tarnopol (kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy)
  • Tłuste (przebudowa), 1902
  • Wadowice Górne, 1904
  • Wyżyniany (poszerzenie)
  • Żyrardów (projekt niezrealizowany).


Domy i kamienice w Krakowie:

  • Dom pod Śpiewającą Żabą, S. i H. Rychterów, ul. Retoryka 1, 1889-90
  • dom przy ul. Retoryka 3, 1891
  • Festina lente, ul. Retoryka 7, 1887
  • Dom pod Osłem, (Faber est suae quisque fortunae), ul. Retoryka 9, 1891
  • Długo myśl - prędko czyń K. Stadmüllera, ul. Retoryka 15, 1888
  • Dom pod Pająkiem, róg Karmelickiej i Batorego, 1889
  • dom przy ul. Długiej 54, 1891
  • kamienica Goetzów-Okocimskich, ul. św. Jana, 1896-97
  • dom własny przy ul. Batorego 26, 1885
  • dom przy ul. Smoleńsk 18, 1887
  • dom J. Rottera przy ul. Smoleńsk 20, 1888-89
  • dom Z. Bednarskiej przy ul. Pędzichów 19, 1897
  • dom Seweryny Górskiej, ul. Garbarska 7a (nie istnieje), 1886-87.


Wille, domy i pałace:

  • willa dr Dembowskiego (Koci Zamek), Bochnia, ul. Konstytucji 3 Maja, 1900
  • Dwór Dobieckich, Cianowice, 1890
  • pałac w Dobrzechowie,1890
  • dwór Skrzeczyńskich w Lubzinie, 1899
  • dwór Żeleńskich w Grodkowicach, 1905
  • projekt przebudowy pałacu w Horyńcu
  • pałac Czetwertyńskich, Kijów
  • willa J. Wangego, ul. św. Zofii 30, Lwów, 1899
  • dwór w Łaszczowie (przebudowa)
  • dwór w Michałowicach, 1892-1897
  • dwór Piotra Colonna-Czosnowskiego, Obory (Wołyń), 1903
  • przebudowa zamku H. Korwin-Milewskiego na wyspie Santa Catharina k. Rovinij
  • projekt przebudowy pałacu w Siedliskach
  • projekt pałacu w Wysuszce1905
  • pałac Popielów w Ściborzycach.


Kaplice:

  • Nowy Sącz, 1895-8
  • kaplica grobowa, Kobylanka 1898
  • kaplica cmentarna Loewenfeldów, w Chrzanowie,1898-1900
  • projekt kaplicy dla Jana Zwiernickiego, Zwiernik, 1905


Szpitale:

  • Szpital Zakonu Bonifratrów w Krakowie, 1906
  • Sucha, 1900


Grobowce:

  • Reyów, Przecław, 1902
  • Skrzyńskich, Zagórzany
  • Talowskich, Kraków


Inne:

  • gmach Sokoła w Jarosławiu
  • gmach Sokoła w Krakowie (przebudowa)
  • gmach "Sokoła" w Pilżnie, 1907
  • szkoła w Okocimiu,, 1900
  • projekt ossuarium pod Slavkovem]
  • przebudowa ratusza w Jarosławiu
  • mauzoleum Potockich w podziemiach kościoła w Łańcucie
  • wiadukt kolejowy nad ulicą Lubicz, w Krakowie, 1897-98
  • epitafium Wincentego Jabłońskiego w kościele Zwiastowania NMP w Krakowie
  • kazalnica w Suchej Beskidzkiej,?
  • sokolnie: przy ul. Piłsudskiego w Krakowie i w Wadowicach
  • pawilon na wystawę we Lwowie
  • elektrownia w Krakowie przy ul. Łobzowskiej
  • Szkoła w Dębicy - obecnie I LO im. króla Władysława Jagiełły.


Wykład "Teodor Talowski i jego budowle"

  • Kiedy? 27 marca, godz. 18.30
  • Gdzie? MDK w Czechowicach-Dziedzicach, Piwnica Muz.
  • Wstęp wolny!


Wykład w Piwnicy Muz: Teodor Talowski i jego budowle

ar / czecho.pl

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach z tematu "MDK" podaj

Komentarze

Zgodnie z Rozporządzeniem Ogólnym o Ochronie Danych Osobowych (RODO) na portalu czecho.pl zaktualizowana została Polityka Prywatności. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem.

MDK

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach z tematu "MDK" podaj